صادق حیدری نیا
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ صادق حیدری نیا
آرشیو وبلاگ
      گردش در طبیعت ایران (سفرنامه‌هایی از دریچه‌ی تاریخ و طبیعت ایران و جهان)
سفر به مهریز مشک بیز نویسنده: صادق حیدری نیا - ۱۳٩۱/۱٠/٧

در حالی که تصمیم داشتم پس از یک بازدید مختصر از مهریز، راهی انار شوم، با شهری انباشته از آثار تاریخی و فرهنگی مواجه شدم که ساعت‌ها مرا به خود مشغول کرد...

خانه اخوان طباطبایی در محله مهرپادین مهریز


روز دوم فروردین، هنوز دید و بازدیدها شروع نشده بود که با همسر و فرزندم راهی کرمان شدم. البته نه شهر کرمان بلکه مثل همیشه شهرها و روستاهای کوچک و بزرگ استان کرمان. چون حدود ظهر از تهران خارج شدیم، برای کاستن از خستگی راه، کاروانسرای عباسی مهریز را برای اقامت انتخاب کردیم.

هتل ـ کاروانسرای عباسی مهریز

صبح روز سوم فروردین، در حالی که تصمیم داشتم پس از یک بازدید مختصر از مهریز، راهی انار شوم، با شهری انباشته از آثار تاریخی و فرهنگی مواجه شدم که ساعت‌ها مرا به خود مشغول کرد. قرار گرفتن این شهر قدیمی زیر سایه‌ی سنگین آثار گرانسنگ شهر یزد، باعث شده که اهمیت آن کمتر به نظر آید.

حمام استهریج ـ موزه مردم شناسی مهریز

این شهر نسبتا کوچک، ظرفیت بسیار بالایی برای جذب گردشگر در حوزه‌های فرهنگی و طبیعت‌گردی دارد اما متاسفانه هیچ نشانی مشخصی از اماکن اقامتی و امکانات رفاهی در شهر در دسترس نیست مگر اینکه به مهریز وارد شوید و اطلاعات را در همانجا دریافت نمایید. پیش از آنکه درباره‌ی جاذبه‌های شهر بنویسم لازم است تذکری درخصوص مراکز اقامتی بدهم: مهریز دو هتل دارد، یکی هتل ـ کاروانسرای عباسی که یک کاروانسرای بازسازی شده و بسیار زیبای تاریخی است با محیطی آرام و رستوران سنتی و اتاق‌های دو تخته‌ی مرتب که می‌توان با اتومبیل خود تا جلوی درب اتاق‌ها رفت. دیگری هتل ـ تالار شهر یا هتل مهریز که با ساختمانی نسبتا نوساز و زیبا در یکی از خیابان‌های اصلی شهر واقع شده است. من در سفر نوروزی‌ام هر دو را آزمودم.

هتل ـ کاروانسرای زین الدین: جاده مهریز به انار

اولی از جهت اقامت در یک بنای تاریخی و زیبا، تجربه‌ی فوق‌العاده‌ای است به ویژه که در مسیر اصلی مهریز به کرمان واقع شده و دسترسی به آن بسیار آسان است. اما دومی، یعنی هتل تالار شهر مهریز که ظاهر فریبنده‌ای دارد، اصلا جای جالبی نیست. یک ساختمان بسیار پر سر و صدا که به دلیل قرار گرفتن رستوران و فست‌فود نسبتا بزرگی در طبقه‌ی همکف آن، تا ساعت دوازده نیمه شب آرامش ندارد. رفتار پرسنل در حد یک مسافرخانه است و اساسا تذکر شما را درک نخواهند کرد. تأکید می‌کنم که فریب این ظاهر را نخورید.

سرو افراشته منگاباد مهریز

کاروانسرای زین‌الدین که سی کیلومتر پس از مهریز، در جاده‌ی انار واقع شده، جای استثنایی دیگری است که اگر هزینه‌های نسبتا زیاد آن در مقایسه با دو هتل قبلی برایتان مهم نیست، حتما یک شب اقامت در آنجا را تجربه کنید. این کاروانسرا با نهایت دقت احیا و اداره می‌شود و کیفیت بسیار بالایی دارد. علاوه بر آن از حیث معماری هم به مانند یک دژ مدوّر، بنایی منحصر به فرد است.

مناره مسجد مجموعه فرهنگی ـ تاریخی منگاباد مهریز

اما شهر مهریز و دیدنی‌هایش؛ با نقشه‌ی راهنمای گردشگری مهریز، بازدید از آثار تاریخی را با خانه‌ی اخوان طباطبایی ـ که امروز اداره میراث فرهنگی مهریز است ـ آغاز کردیم. خانه در محله مهرپادین، از محلات قدیمی و تاریخیِ مهریز واقع شده؛ خانه‌ای نسبتا ساده ولی بسیار زیبا و آرام به مساحت 800 مترمربع، که قدمت آن به دوره‌ی قاجار می‌رسد. در نزدیکی همین خانه، حمام تاریخی استهریج قرار دارد که به موزه‌ی مردم‌شناسی شهر تبدیل شده است. بنا در عمق شش متری زمین و به صورت دو مجموعه‌ی متداخل کوچک و بزرگ ساخته شده است. قدمت بنا حدود دویست سال است.

نمای ورودی قلعه مهرپادین مهریز

سرو منگاباد، سومین اثری بود که توجه مرا به خود جلب کرد. نکته‌ی جالب در این میان، علاقه‌مندی یک خواروبار فروش میانسالِ مهریزی بود که در مجاورت محوطه‌ی سرو با توزیع بروشورهای راهنما، هر گردشگری را به بازدید از جاذبه‌های مهریز ترغیب می‌کرد. سرو 1300 ساله‌، سبز و تنومند در میانه‌ی یک پارک عمومی قرار دارد. پیش از این نمونه‌ی مشهور این درخت زیبا را در ابرقو دیده بودم اما در ادامه‌ی مسافرت به کرمان، سروهای هم سن و سال دیگری را در پاریز و بردسیر و چندجای دیگر هم مشاهده کردم.

عمارت باغ پهلوان پور مهریز ـ یکی از باغهای ثبت شده ایرانی در میراث جهانی یونسکو

قلعه‌ی تاریخی مهرپادین، مقصد بعدی بود. این قلعه‌ی پهناور که هنوز بخش‌های زیادی از آن سالم است، در کنار زمین‌های کشاورزی شهر قرار دارد و بازدید از آن آزاد است چون هیچ حفاظتی از آن نمی‌شود. مهزیر که تا قرنی قبل، مشتمل بر چندین آبادی و ده‌ها قلعه بوده و از آن با نام بغدادآباد یادشده، هنوز قلعه‌های متعددی دارد که توجه چندانی به آنها نمی‌شود در سفرنامه‌ی قبلی‌ام (ابرقو) از یکی دیگر از این قلعه‌ها (باغ دهوک) که در ابتدای جاده‌ی مهریز به مروست واقع شده یاد کرده‌ام.

آب انبار پای برج ـ روستای سریزد مهریز

مجموعه‌ی منگاباد مشتمل بر مسجد و حسینیه و آب‌انبار، بخش دیگری از پیکره‌ی تاریخی شهر را تشکیل می‌دهد. امام‌زاده شاه صفی‌الدین هم در نزدیکی همین مجموعه واقع شده است. اما باغ پهلوان‌پور، شاهکار معماری و طبیعت مهریز است. این عمارت زیبا که بر اساس الگوی باغ ایرانی احداث شده و از زمره میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است، مشتمل بر عمارت، آب‌نما و برکه‌های متعدد است. متأسفانه تابلوهای راهنمای مناسبی برای راهنمایی گردشگر به سمت این اثر ارزنده وجود ندارد و همین امر کمی مسافران را دچار سردرگمی می‌کند. برج باغ، معماری کهن‌تری دارد که یادآور بناهای زندیه است اما سایر قسمت‌ها ساختاری قاجاری دارد.

ورودی قلعه سریزد که با پلی سنگی از خندق پیرامونش جدا می شود

از مهریز به سمت روستای سریزد واقع در ده کیلومتری شمال شرقی شهر حرکت کردیم. این روستای قدیمی، به تنهایی مجموعه‌ای از یادگارهای تاریخی و فرهنگی را در خود جای داده است. قلعه سریزد مهم‌ترین بنای شهر است که با دیوار و خندق احاطه شده است. بعضی بخش‌های قلعه به صورت سه طبقه ساخته شده و کل بنا ساختاری دفاعی ـ مسکونی دارد. هنوز همه‌ی قسمت‌های آن قابل بازدید نیست اما مجموعه در حال احیا و بازسازی است. چاپارخانه‌ی سریزد، اثر دیگری است که بازسازی آن در مراحل پایانی است. بنایی چهارگوش با معماری بسیار ساده و دیوارهای بلند و کنگره‌دار؛ حضور شتران در مقابل آن، آدمی را با خود به گذشته می‌برد.

دروازه فرافر ـ بنایی شگفت انگیز و در حال ویرانی در سریزد

دروازه شهر فرافر یا بخشی از یک خانقاه صوفیه، یکی از آثار نیمه ویران ولی بسیار با اهمیت سریزد است که از آبادانی و دیرپایی سریزد حکایت می‌کند. بنای مخروبه‌ی دیگری در مجاورت این دروازه واقع شده که ظاهرا قدمت آن به عصر سلجوقی بازمی‌گردد و روزگاری آرامگاه بوده است اما توضیح بیشتری درباره‌اش نوشته نشده است.

یکی از حجره های چاپارخانه سریزد مهریز

آب‌انبار پای برج، مسجد و حسینه از دیگر آثاری است که در بافت زنده‌ی آبادی قرار دارد و هنوز از آنها استفاده می‌شود. کتیبه‌ی زیبای لعابداری بر دیوار کاهگلی مسجد سریزد، جلب توجه می‌کند که تاریخ احداث بنا توسط حاجی ابوالقاسم سریزدی در سال 1268 ق را نشان می‌دهد.به‌جز این آثار، مهریز جاذبه‌های تاریخی و طبیعی دیگری هم دارد که موقعیت آنها کمی پراکنده از یکدیگر و در حوالی شهر واقع شده و بازدید از آنها در صورتی میسر است که فرصتی چند روزه برای آنها صرف شود.

کتیبه مسجد سریزد مهریز که در عهد ناصرالدین شاه نصب شده است

پس از خروج از مهریز و حرکت به سمت انار، به رباط زین‌الدین رفتیم، جایی که در ابتدای همین نوشته از آن یاد کردم. این کاروانسرای زیبا که در دوره‌ی صفوی احداث شده در کیلومتر 60 جاده یزد به کرمان (سی کیلومتر پس از مهریز) واقع شده و هر ساله پذیرای مسافران بسیاری از کشورهای دیگر است. زیرا واقع شدن بنا در دل کویر و تبدیل آن به یک مهمانسرای سنتی و بسیار مجهز و مرتب، برای هر طبیعت‌گرد و گردشگری جذاب است.

حیاط کوچک (ورودی) رباط زین الدین ـ جاده یزد به کرمان

شهرهای انار، رفسنجان، کرمان، پاریز، بردسیر، راین، ماهان، سیرجان و شهربابک مقصدهای بعدی سفر من بود که امیدوارم مجال نوشتن گزارش آن را پیدا کنم.

  نظرات ()
مطالب اخیر سفرنامه آلمان (1): کلن و لیمبورگ سفر به هلند(2): لیدن، آمستردام و اوترخت سفر به هلند (1): کشور آب و دوچرخه بلژیک؛ کشور دو ملت یادداشت‌های پاریس(5): عادت‌های خوب و بد فرانسوی‌ها یک رویداد و چند روایت یادداشت‌های پاریس (4): شهر غریبه‌های مشهور یادداشت‌های پاریس (3): بهار دیرهنگام یادداشت‌های پاریس (2): کوچولوهای پاریس یادداشتهای پاریس(1): پاریس منفی یک
دوستان من مهار بيابان زايي سفرنامه‌های پرنیان يادداشتهاي يک کوهنورد حیات وحش ایران مقالات صدري زاده کهن دژ ديده بان محيط زيست ايران سرزمين کوهستان مطالعات زيستی For nature با طبيعت پسر شمالی چرخ به چرخ ميستان سبز کمکی آراز روستاي صخره اي ميمند کلاهه سفرنویس ـ شهريار شهر من ایلام موسسه نبض سبز حيات سفر در طبيعت ايران دردسرهاي يك دامپزشك Birding in Iran(حبيبي) نگاهي به طبيعت آتر: ايران و گردشگري هيئت كوهنوردي رودبار رازكوه پيك محيط زيست شبهاي الموت ایران را بگردیم... (محمد) عاشق مسافرت محيط‌ زيست و آثارباستاني ايلام روزنوشت‌هاي محمود دهقاني گردش (علي‌اكبر مرادان) گرمه نون بوی کوچ، بوی سفر، بوی راه طبیعت مینوی ایران کیجا قصه گو پرتال زیگور طراح قالب