صادق حیدری نیا
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ صادق حیدری نیا
آرشیو وبلاگ
      گردش در طبیعت ایران (سفرنامه‌هایی از دریچه‌ی تاریخ و طبیعت ایران و جهان)
جاده سنگ‌فرش و پارک ملی کویر نویسنده: صادق حیدری نیا - ۱۳۸٩/۸/۱٩

جاده‌ی دست‌ساز سنگ‌فرش که با سنگ‌‌های تراش‌خورده روی بستر کویر گرمسار ساخته شده، کاروانها را از گزند سیلاب‌ها و زمین‌های گل‌آلود و چسبناک در فصول بارش حفظ کرده و روند آنها را تسهیل می‌کرده است. جالب آنکه مسیری به طول تقریبی سی کیلومتر از این جاده کاملا سالم به چشم می‌خورد. روی این جاده بقایای دو پل سنگی هنوز مشاهده می‌شود که از تعداد دهنه‌های پل می‌توان حدس زد که هنگام بارندگی‌به ویژه در فصول بهار و پاییز چه سیلابی در این دشت وسیع به راه می‌افتد.


گزارش‌های زیادی از پارک ملی کویر نوشته شده و عکس‌های فراوانی از کاروانسرای قصر بهرام، نخستین کاروانسرا در ورودی پارک ملی کویر و محل استقرار محیط‌بانان پارک منتشر شده است. سفر یکروزه‌ی من به همراه همسرم زهره و دخترم پرنیان ـ که آن روز سیزده ماه بیشتر نداشت ـ و دوستانمان آناهیتا و حامد، شاید مطلب درخور توجهی نداشته باشد. اما از آنجایی که در اغلب این گزارش‌ها، جای جاده‌ی سنگ‌فرش خالی است، مرا برآن داشت تا سفرنامه‌ی کوتاهی از پارک ملی کویر بنویسم و عکس‌هایی از جاده‌ی سنگ‌فرش به آن ضمیمه کنم.

صبح جمعه دهم اردیبهشت از تهران حرکت کردیم. برای رسیدن به پارک ملی کویر، اغلب مسافرانی که از تهران حرکت می‌کنند، مسیر پیشوا، مبارکیه تا قصر بهرام را انتخاب می‌کنند. این مسیر نسبتا هموار است و با وجود حدودا 50 کیلومتر خاکی، عبور از آن برای هرگونه اتومبیل سوار ممکن است. ما برای اولین بار بود که به قصر بهرام می‌رفتیم. مسیر را دوست همسفرم، حامد کنترل کرده بود. ابتدا به پیشوا رفتیم تا از آنجا عازم مبارکیه شویم. در پیشوا کنار قلعه گبری توقفی کوتاه داشتیم.

دو قلعه‌ی بزرگ «ایرج» و «گبری» در منطقه ورامین از وسعت و شهرت زیادی برخوردارند اما به همان میزان که معروفند، مهجور هم هستند! هر دو قلعه به زمین‌های کشاورزی تبدیل شده و در حال ویرانی‌اند. اما قلعه گبری از نظر وسعت واقعا خیره کننده است. حصارهای اندکی که دور تا دور قلعه به چشم می‌خورد، حکایت از آبادانی دیروز آن دارد. از پیشوا کنار خط راه‌آهن به طرف روستای عسگرآباد رفتیم. در قبرستان روستا که در ابتدای آن واقع شده، آدرس را دوباره پرسیدیم. مشکل اصلی این بود که مجوز ورود نداشتیم. پاسگاه مبارکیه یعنی ورودی جاده‌ی اختصاصی پارک ملی کویر، در حال حاضر به صورت مشترک در اختیار سپاه و محیط زیست است، البته اگر بخواهم دقیق‌تر بگویم، در اختیار سپاه است زیرا حدود بیست کیلومتر اول این جاده کلا منطقه‌ی نظامی است و توقف یا حتی کم کردن بیش از حد سرعت در این مسیر ممنوع است! به همین دلیل رفتن بدون مجوز به پارک ملی کویر تقریبا امکان ندارد.

خوشبختانه در بین راه روستای عسگرآباد تا ایستگاه مبارکیه، دو نفر را کنار جاده دیدیم. دوباره از آنها درباره مسیر و مجوز سؤال کردیم. از قضا آن دو نفر منتظر اتوبوس دانشجویان دانشگاه گرمسار بودند تا همراه آنها وارد منطقه شوند. به ما هم پیشنهاد کردند که بمانیم و همراه آنها بیاییم اما چون هنوز از اتوبوس خبری نبود قرار شد که ما حرکت کرده و در ایستگاه مبارکیه اعلام کنیم که مجوز در اختیار اتوبوس دانشجویان گرمسار است. چون همه مجوزها از قبل به پاسگاه اعلام می‌شود با این ترفند و البته کلی چانه‌زنی و نوشتن مشخصات ماشین و سرپرست برنامه توانستیم از پاسگاه مبارکیه عبور کنیم.

حدود یک ساعت بعد به کاروانسرای قصر بهرام رسیدیم. دوباره مسئولان محیط زیست سراغ مجوز را گرفتند. خلاصه موضوع مجوز حسابی کلافه‌مان کرده بود. آنجا هم همین داستان‌ها را سر هم کردیم. اما وقتی اتوبوس گرمسار رسید موضوع پیچیده‌تر شد چون مشخصات ماشین ما در مجوز آنها نبود و ناچار شدیم داوطلبانه پارک را ترک کنیم! از آنجایی که جرأت بازگشت از مسیر قبلی را هم نداشتیم تصمیم گرفتیم از راه گرمسار که در موازات جاده‌ی سنگ‌فرش قرار داشت بازگردیم. این جاده از سلامت زیادی برخوردار نیست و هنگام بارش، بخشی از آن را آب فرا می‌گیرد و عبور و مرور دشوار می‌شود. آن روز هم بعضی‌ها سعی داشتند که ما را از رفتن به این مسیر منصرف کنند اما باتوجه به اینکه ماشین ما دو دیفرانسیل بود تصمیم گرفتیم همین راه را تجربه کنیم که خوشبختانه تجربه جذابی هم بود.

توقف یکی دو ساعته در قصر بهرام هم جالب بود. خانواده‌های زیادی با اخذ مجوز، با قابلمه و بساط ناهار به آنجا آمده بودند. دانشجویان گرمسار و کوهنوردان استان سمنان هم چندین اتوبوس و مینی‌بوس را شامل می‌شدند. خلاصه کاروانسرا حسابی شلوغ بود و واقعا کاروانسرا شده بود! یک لقمه ناهار خوردیم و رفتیم عین‌الرشید: یک کاروانسرای دیگر در دو کلیومتری قصر بهرام که در دست مرمت است. در بین راه یک بچه‌آهو با مادرش حواسمان را پرت کرد. صحنه‌ی زیبایی بود در طبیعت ایران کمتر پیش می‌آید که چنین صحنه‌هایی را بتوان از فاصله چند متری دید.

از عین‌الرشید که برگشتیم در قصر بهرام توقف نکردیم و مستقیم به طرف جاده سنگ‌فرش رفتیم. این جاده که با سنگ‌‌های دست‌ساز روی بستر کویر گرمسار ساخته شده، درواقع کاروانها را از گزند سیلاب‌ها و زمین‌های گل‌آلود و چسبناک در فصول بارش حفظ کرده و روند آنها را تسهیل می‌کرده است. جالب آنکه مسیری به طول تقریبی سی کیلومتر از این جاده کاملا سالم به چشم می‌خورد. روی این جاده بقایای دو پل سنگی هنوز مشاهده می‌شود که البته از تعداد دهنه‌های پل می‌توان حدس زد که هنگام بارندگی‌های بهاری و پاییزی چه سیلابی در این دشت وسیع به راه می‌افتد.

سابقه‌ی احداث این جاده‌ی زیبا و مستحکم ظاهرا به عصر شاه عباس صفوی باز‌می‌گردد. قصربهرام و عین‌الرشید در سه‌راهی مهمی قرار داشتند که خراسان و مازندران و اصفهان را به یکدیگر متصل کرده و مسافران زیادی از آن عبور می‌کردند. البته بنای عین‌الرشید را به دوران قبل‌تر هم نسبت داده‌اند.

سیاه‌کوه در نزدیکی کارونسرا، موقعیتی جغرافیایی بوده که تأمین آب این دو کاروانسرا و مسالح احداث آنها و نیز ساخت جاده‌ی سنگ‌فرش را تأمین می‌کرده است. به همین دلیل قصر بهرام عمدتا از مصالح سنگی ساخته شده است. کانال‌های انتقال آب بین قصر بهرام و بنای مخروبه‌ی کوچکی به‌نام حرمسرا در نزدیکی قصر بهرام، از دیگر دیدنی‌های این محوطه‌ی طبیعی ـ تاریخی است.

جاده‌ی سنگ‌فرش تا نزدیکی روستای کهک گرمسار ادامه دارد و از جایی که زمین‌های کشاورزی آغاز می‌شود به یکباره این یادگار کهن از میان می‌رود. گذری بر جاده‌ی سنگ‌فرش و پارک ملی کویر در یک روز خنک پاییزی، خاطره خوشی برای شما در ذهن‌تان باقی خواهد گذاشت.

و

  نظرات ()
مطالب اخیر سفرنامه آلمان (1): کلن و لیمبورگ سفر به هلند(2): لیدن، آمستردام و اوترخت سفر به هلند (1): کشور آب و دوچرخه بلژیک؛ کشور دو ملت یادداشت‌های پاریس(5): عادت‌های خوب و بد فرانسوی‌ها یک رویداد و چند روایت یادداشت‌های پاریس (4): شهر غریبه‌های مشهور یادداشت‌های پاریس (3): بهار دیرهنگام یادداشت‌های پاریس (2): کوچولوهای پاریس یادداشتهای پاریس(1): پاریس منفی یک
دوستان من مهار بيابان زايي سفرنامه‌های پرنیان يادداشتهاي يک کوهنورد حیات وحش ایران مقالات صدري زاده کهن دژ ديده بان محيط زيست ايران سرزمين کوهستان مطالعات زيستی For nature با طبيعت پسر شمالی چرخ به چرخ ميستان سبز کمکی آراز روستاي صخره اي ميمند کلاهه سفرنویس ـ شهريار شهر من ایلام موسسه نبض سبز حيات سفر در طبيعت ايران دردسرهاي يك دامپزشك Birding in Iran(حبيبي) نگاهي به طبيعت آتر: ايران و گردشگري هيئت كوهنوردي رودبار رازكوه پيك محيط زيست شبهاي الموت ایران را بگردیم... (محمد) عاشق مسافرت محيط‌ زيست و آثارباستاني ايلام روزنوشت‌هاي محمود دهقاني گردش (علي‌اكبر مرادان) گرمه نون بوی کوچ، بوی سفر، بوی راه طبیعت مینوی ایران کیجا قصه گو پرتال زیگور طراح قالب