صادق حیدری نیا
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ صادق حیدری نیا
آرشیو وبلاگ
      گردش در طبیعت ایران (سفرنامه‌هایی از دریچه‌ی تاریخ و طبیعت ایران و جهان)
سفرنامه کوير نویسنده: صادق حیدری نیا - ۱۳۸٥/۱/۱٥

سفرنامه

حاشيه کوير (روستاهاي گرمسار)

 

سلام بر دوستان جديد و قديمي!

متاسفانه سفرنامه حاشيه خليج فارس به سبب طولاني بودن هنوز تمام نشده و سفرنامه ميانکاله و گميشان هم در نوبت است! اما تصميم گرفتم برنامه يک روزه‌اي را که به اتفاق همسرم زهره و برادرم حامد به منزل محسن خان! يکي از دوستان دانشگاهي در حاشيه کوير رفتيم را بنويسم. آقا محسن ليسانس موسيقي و فوق ليسانس تاريخ دارد و آدم باصفاييست که براي پيدا کردن يک کنج آرام، خانه‌اي زيبا و قديمي در روستاي چهارقشلاق در نزديکي گرمسار خريده و به درون آن خزيده! البته خانه 1600 متر است! ولي تنها ساکن اين خانه قديمي خود اوست. روستاي چهارقشلاق در 5 کيلومتري گرمسار است و از روستاهاي حاشيه کوير محسوب مي‌شود. من شخصا تا پيش از رفتن به روستاهاي جنوب گرمسار، تصور نمي‌کردم با طبيعتي زيبا و معماري بسيار قديمي و هم‌ساز با کوير در همين نزديک‌هاي تهران مواجه شوم. در جنوب گرمسار چندين روستا قرار دارد که مدخل کوير هستند. روستاي رشمه و روستاي کهک دو روستايي هستند که در مرز کويرند و از آن به بعد هيچ آبادي‌اي وجود ندارد. از تهران تا گرمسار يا به عبارت دقيق‌تر از سه راه افسريه تا گرمسار، با هر وسيله‌اي که برويد يک ساعت و نيم بيشتر طول نمي‌کشد. البته منظورم اتوبوس، ميني‌‌بوس يا سواري است! سواري‌هاي خطي با 1500 تومان شما را يک‌ساعته به گرمسار مي‌رسانند. از آنجا هم با آژانس و خرج کردن 1000 تا 2 هزار تومان مي‌توانيد در مدت 10 دقيقه تا نيم‌ساعت به هرکدام از روستاهاي حاشيه کوير که خواستيد برسيد. ما چند روستا و خانه قديمي و قلعه دوره قاجار را در اين سفر يک روزه ديديم که اگر شد حتما تصاويرش را روي وبلاگ مي‌گذارم.

خانه آقا محسن در روستاي چهارقشلاق

معماري کوير با بيش از دو هزار سال قدمت، تناسب خاصي با طبيعت آن منطقه دارد. منظورم از قدمت معماري، سبک آن است نه خانه‌هاي موجود، چراکه در حال حاضر بناهاي خشتي کوير ايران اغلب از 200 سال قديمي‌تر نيستند. اتفاق بسيار بدي که در حال رخ دادن است! تخريب معماري کوير و جايگزيني آن با معماري ناهمگون و بي‌تناسب شهري است که نه‌تنها چهره کوير و روستاها را نازيبا کرده بلکه معماري جديد، کارايي خانه‌هاي قديمي را هم ندارد. در همين روستاي چهارقشلاق، مسجدي را ديدم که در کنارآب‌انباري بسيار زيبا و قديمي و در ابتداي کوچه باغي دل‌انگيز واقع شده بود و اهالي خوش‌ذوق منطقه! براي حفظ آن مشغول سنگ کردن ساختمان مسجد با سنگهاي طوسي و بدريختي بودند که هيچ هويتي براي بنا باقي نمي‌گذاشت. قلعه و خانه اسدي‌ها که در يکي از روستاهاي متروکه و در ميان چندين هکتار زمين کشاورزي سرسبز که پوشيده از ساقه‌هاي زيبا و سبزرنگ جو قرار داشت، به شدت آسيب ديده و در حال تخريب بود.

احداث يك مرغداري جديد در كنار يك قلعه قديمي و زيبا

فاجعه ديگري که بر سر اين خانه آمده بود ساختن يک مرغداري بزرگ چسبيده به ديوارهاي قلعه بود! تصور کنيد که چند سال ديگر اثري از قلعه خشتي باقي نخواهد ماند و جاي آن را يک مرغداري با سوله‌اي فلزي پر خواهد کرد. درون خانه‌ها و قلعه‌هاي قديمي و اطراف آن، هيچ حريمي براي ساختمان وجود ندارد. هرجايي که سطحي صاف و قابل کشت دارد يونجه و جو گندم و پنبه کشت مي‌شود!

 

تخريب خانه‌اي قديمي و قلعه‌هاي خوانين منطقه که مدتي است متروک گشته، فاجعه‌اي است که به سرعت در حال رخ دادن است و پس از چندي چيزي باقي نمي‌ماند

 که دستگاه‌هايي مانند سازمان ميراث فرهنگي به محافظت آن همت گمارند.

 

وجود بيش از ده آب‌انبار و يخچال و سرداب زيبا قديمي به منطقه زيبايي خاصي بخشيده در يکي از اين روستاها حمام قديمي هنوز سرپاست ولي چيزي به تخريبش باقي نمانده است! منظره زيبا و دردآور ديگري که با آن مواجه شدم، کوچه ـ باغهاي روستاها بود! در تنها يک روستا، خياباني خاکي به طول تقريبي 5 کيلومتر که به رشمه منتهي مي‌شد، به چشم مي‌خورد که دو طرف آن پوشيده از درختان سبز و زيبا و کهنسال بود. اين تنها نمونه سرپا از کوچه ـ باغهاي منطقه بود! در تمام کوچه‌ها و خيابان‌ها جوي‌هاي آبي از کنار آنها مي‌گذشته و زمين‌‌هاي زراعي را آبياري مي‌کرده، در حاشيه جوي درختان توت و نارون زيبايی وجود داشته که از سخاوت جوي سيراب مي‌شدند اما:

جاده روستايی خالی از سکنه در نزديکی گرمسار

 فناوري به خدمت روستاييان درآمده و جوي‌ها را سيماني کرده تا هم آب کمتري هدر رود و هم آب توسط کسي با يک بيل دزديده نشود و به زمين ديگري سرازير نگردد! همين اتفاق ساده باعث شده که تمام درختان حاشيه کوچه‌ها و جوي‌ها خشک شود! درختاني که عمر برخي از آنها بيش از 50 سال بوده!

 

فناوري به خدمت روستاييان درآمده و جوي‌ها را سيماني کرده تا هم آب کمتري هدر رود و هم آب توسط کسي با يک بيل دزديده نشود و به زمين ديگري سرازير نگردد! همين اتفاق ساده باعث شده که تمام درختان حاشيه کوچه‌ها و جوي‌ها خشک شود! درختاني که عمر برخي از آنها بيش از 50 سال بوده!

 از انتهاي دو روستاي رشمه و کهک جاده‌اي به درون کوير مي‌رود که با کمي جستجو مي‌توان از طريق اين دو روستا به جاده سنگفرش دوره صفوي رسيد. اين جاده سنگفرش تا کاروانسراي شاه ‌عباسي يا همان قصر بهرام، که در پاي کوه نسبتا مرتفع سياه‌کوه واقع شده، امتداد دارد. فراموش نکنيد که روستاي کهک گرمسار غير از کهک قم است و نيز چند روستاي ديگر هم به همين نام حاشيه کويرهاي ايران وجود دارد. من به دليل فرصت اندکي که داشتم، فقط به بررسي منطقه و راههاي احتمالي ورود به دشت کوير پرداختم، ولي براي اطلاع دوستان بايد عرض کنم که جاده سالمي از ورامين به امامزاده بابااحمد و سپس به اين کاروانسرا کشيده شده که رسيدن از آنجا به منطقه کمي طولاني‌تر ولي مطمئن‌تر است. همچنين جاده متروکه‌اي از کاروانسرا‌ به سمت درياچه نمک وجود دارد که از حاشيه کوه طلحه گذشته و از بين کوه سفيدآب و درياچه نمک گذشته و پس از يک نيم‌دور از جنوب درياچه نمک به مرنجاب مي‌رسد. البته اگر قصد رفتن به مرنجاب را داريد از مسير معمول آن که از سمت کاشان و آران و بيدگل است تردد کنيد مگر آنکه خيلي اهل حادثه و هيجان باشيد و در عين حال امکانات و اطلاعات کافي هم داشته باشيد!

به هرحال کوير جاي زيبايي است که با يکبار سفر کردن به آنجا ذهنيت شما دربارة آن به کلي تغيير پيدا مي‌کند.

 

  نظرات ()
مطالب اخیر سفرنامه آلمان (1): کلن و لیمبورگ سفر به هلند(2): لیدن، آمستردام و اوترخت سفر به هلند (1): کشور آب و دوچرخه بلژیک؛ کشور دو ملت یادداشت‌های پاریس(5): عادت‌های خوب و بد فرانسوی‌ها یک رویداد و چند روایت یادداشت‌های پاریس (4): شهر غریبه‌های مشهور یادداشت‌های پاریس (3): بهار دیرهنگام یادداشت‌های پاریس (2): کوچولوهای پاریس یادداشتهای پاریس(1): پاریس منفی یک
دوستان من مهار بيابان زايي سفرنامه‌های پرنیان يادداشتهاي يک کوهنورد حیات وحش ایران مقالات صدري زاده کهن دژ ديده بان محيط زيست ايران سرزمين کوهستان مطالعات زيستی For nature با طبيعت پسر شمالی چرخ به چرخ ميستان سبز کمکی آراز روستاي صخره اي ميمند کلاهه سفرنویس ـ شهريار شهر من ایلام موسسه نبض سبز حيات سفر در طبيعت ايران دردسرهاي يك دامپزشك Birding in Iran(حبيبي) نگاهي به طبيعت آتر: ايران و گردشگري هيئت كوهنوردي رودبار رازكوه پيك محيط زيست شبهاي الموت ایران را بگردیم... (محمد) عاشق مسافرت محيط‌ زيست و آثارباستاني ايلام روزنوشت‌هاي محمود دهقاني گردش (علي‌اكبر مرادان) گرمه نون بوی کوچ، بوی سفر، بوی راه طبیعت مینوی ایران کیجا قصه گو پرتال زیگور طراح قالب